Około pięćdziesięciu generałów Wojska Polskiego z okresu II Rzeczypospolitej i II wojny światowej miało związki z obecnym Podkarpaciem. Kilku urodziło się w Rzeszowie, kilku kolejnych mocno związanych było z miastem. Wśród nich były tak sławne postacie jak Władysław Sikorski czy Stanisław Maczek. O dwóch ostatnich napisano wiele publikacji, skupmy się więc na rodowitych rzeszowiakach.

Dzieciństwo w Rzeszowie spędził urodzony tu 14 marca 1891, późniejszy generał dywizji pilot, Józef Zając. Tu w latach 1901-03 uczęszczał do gimnazjum, by później wyjechać do Wadowic. Na Uniwersytecie Jagiellońskim studiował filozofię, uzyskał tytuł doktora filozofii. Był działaczem Związku Strzeleckiego, w którym ukończył szkołę oficerską. Wraz z wybuchem I wojny wstąpił do Legionów Polskich, w maju 1918 roku przedostał się do Francji, gdzie wstąpił do tamtejszej Armii Polskiej. Po powrocie do kraju walczył w wojnie polsko-bolszewickiej.
Po zakończeniu walk pozostał w wojsku pełniąc szereg funkcji, m.in. Naczelnego Dowódcy Lotnictwa i Obrony Przeciwlotniczej. Po klęsce wrześniowej przedostał się do Francji, gdzie objął początkowo funkcję dowódcy Polskich Sił Powietrznych, później dowodził m.in. Wojskiem Polskim na Środkowym Wschodzie i był zastępcą dowódcy Armii Polskiej na Wschodzie. Po wojnie pozostał na emigracji. Mieszkał w Szkocji i Kanadzie, gdzie zmarł 12 grudnia 1963.

Kilka pierwszych lat mieszkał w Rzeszowie także Mieczysław Boruta Spiechowicz, urodzony 20 lutego 1894 roku. Późniejszy generał brygady był 15 (!) dzieckiem właściciela małego zakładu mięsnego. W 1903 roku rodzina przeprowadziła się do Warszawy, gdzie Mieczysław pobierał nauki, szybko wiążąc się z ruchem skautowym. Później studiował w Antwerpii, gdzie wstąpił do Związku Strzeleckiego i skończył kurs podoficerski. W czasie I wojny walczył w szeregach Legionów, po jej zakończeniu i pobycie we Francji, walczył na froncie wschodnim przeciw bolszewikom. W międzywojniu piął się po szczeblach kariery, by w momencie wybuchu II wojny dowodzić Grupą Operacyjną „Bielsko" (później „Boruta"). W czasie próby przedostania się na Zachód został aresztowany przez NKWD. Na wolność wyszedł po wybuchu wojny radziecko-niemieckiej, wstępując do Armii Andersa. Po wojnie wrócił do kraju, prowadząc m.in. gospodarstwo rolne pod Szczecinem. W 1976 roku wraz z grupą towarzyszy broni - w proteście przeciwko przyznaniu Leonidowi Breżniewowi orderu Virtuti Militari - zorganizował akcję złożenia odznaczeń na Jasnej Górze. Angażował się w działalność opozycji. Zmarł 13 października 1985 w Zakopanem.

Z Rzeszowem rodzinnie był związany także generał Jan Czapliński, urodzony tu 7 października 1870 roku. Przez lata służył w armii austro-węgierskiej, w sądownictwie wojskowym. Po zakończeniu I wojny światowej został przyjęty do odrodzonego Wojska Polskiego, gdzie pełnił funkcję sędziego Naczelnego Sądu Wojskowego. W 1921 roku został mianowany generałem-podporucznikiem (generałem brygady) i niedługo później przeniesiony w stan spoczynku. Zmarł 29 września 1934 roku w Krakowie.

Z czwórki rodowitych, przedwojennych generałów-rzeszowiaków najmocniej z grodem nad Wisłokiem związany był generał brygady Kazimierz Dworak. Urodził się w Rzeszowie 7 stycznia 1895 roku, kończył II Gimnazjum. W czasie I wojny służył w armii austriackiej, po dostaniu się we Włoszech do niewoli przedostał się do tworzonej we Francji Armii Polskiej. Był jednym z organizatorów stacjonującej w Rzeszowie 10 Brygady Kawalerii, w czasie Kampanii Wrześniowej uczestniczył m.in. w obronie Rzeszowa. Wraz ze swą jednostką przedostał się do Francji, później Anglii, był zastępcą dowódcy I Dywizji Pancernej. Zmarł w Londynie 3 września 1954 roku.    

(s)

Z dawnego Rzeszowa - Podkarpacka Historia - wydanie specjalne
nr 1/5/luty 2017 r.