Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków Urzędu Miasta Rzeszowa pragnie podzielić się z Mieszkańcami oraz wszystkimi zainteresowanymi historią i architekturą naszego miasta, ciekawostkami oraz historiami dotyczącymi rzeszowskich zabytków, odkrytymi w ramach bieżącej działalności biura, tj. podczas oględzin obiektów zabytkowych, opracowania dokumentacji konserwatorskiej, kwerend archiwalnych lub rozmów z właścicielami. Inicjatywa ma na celu przybliżenie Mieszkańcom piękna i unikatowości lokalnych zasobów zabytkowych, poprzez zwrócenie uwagi na cenne elementy stylu architektonicznego, zastosowanych technologii czy wyposażenia i wystroju wnętrz. Biuro zaprasza tym samym do cyklicznych spotkań z rzeszowskimi zabytkami poprzez zapoznanie się z treściami publikowanymi na stronie internetowej Miasta w poniższej, nowoutworzonej zakładce „Ciekawostki o rzeszowskich zabytkach”.
Czy wiesz, że … niepozorny kiosk przy ul. Sokoła, to autentyczna wiedeńska trafika, w której na początku XX wieku rzeszowscy dżentelmeni zaopatrywali się w cygara, fajki i inne wyroby tytoniowe…
Trafika (z włos. „traffico”) została sprowadzona do Rzeszowa z Wiednia na początku XX w., prawdopodobnie w 1909 r. Firma „Alfred Woltär”, która wyprodukowała dla rzeszowskiej trafiki okiennice i metalowe rolety powstała w Wiedniu w 1908 r. Na podstawie zachowanych materiałów ikonograficznych, prześledzić można historię jej lokalizacji na terenie miasta. Analizując dostępne archiwalia widać, że kilkakrotnie zmieniała miejsce swojego posadowienia. Trafika pierwotnie usytuowana była po południowej stronie plebanii farnej. Świadczy o tym fotografia Placu Farnego wykonana w 1915 r. z okazji wizyty w Rzeszowie arcyksięcia Fryderyka, arcyksięcia Józefa Ferdynanda i marszałka Mackensena. W latach 20-tych XX w. stała już w północnej części placu, w miejscu nieopodal dzisiejszego pomnika Leopolda Lisa-Kuli. Fakt ten ilustruje zdjęcie z dn. 5 maja 1921 r. ukazujące defiladę szwadronu przed rzeszowska Farą, natomiast w latach 30-tych przeniesiono ją na ulicę Sokoła tj. w miejsce jej dzisiejszego usytuowania.
Przedmiotowa trafika jest materialnym dowodem oddziaływania Wiednia na nasze miasto w dobie autonomii galicyjskiej oraz bliskich relacji Rzeszowa ze stolicą monarchii austro-węgierskiej w tamtym czasie i bezsprzecznie jest obiektem unikatowym… Co więcej, zobaczenie we współczesnym krajobrazie miejskim historycznego kiosku na miarę rzeszowskiej trafiki, jest dzisiaj prawdziwą rzadkością. Trafika jest jednym z nielicznie zachowanych obiektów tego typu, a może i jedynym (?), jaki przetrwał do naszych czasów…
Z uwagi na obecne warunki ekspozycyjne oraz fakt, że trafika nie doczekała się dotąd prawidłowego pod względem konserwatorskim remontu (prócz doraźnie przeprowadzanych prac bieżących), trudno doszukać się w niej walorów na miarę cesarskiego Wiednia. Niemniej jednak wytrawne oko obserwatora doceni, że do dnia dzisiejszego nie uległa znaczącym przekształceniom, zachowując autentyczną formę zewnętrzną oraz w dużej mierze oryginalne materiały wykończeniowe. Na uwagę zasługują kopulasty hełm kryty romboidalnymi metalowymi płytkami, zewnętrzna szachownicowa okładzina ceramiczna oraz metalowe rolety z autentycznymi płytkami emblematycznymi wskazującymi na ich wiedeńskiego producenta.
Trafika objęta jest indywidualną ochroną konserwatorską na podstawie wpisu do rejestru zabytków decyzją A-999 z dn. 27.03.1992 r. i podlega ochronie konserwatorskiej w myśl przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dn. 23 lipca 2003 r.
Edyta Dawidziak
Miejski Konserwator Zabytków
Źródła:
1. Monika Piękoś, Janusz Kosiorowski Trafika Karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Rzeszów 1992 r. https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-226883/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_18_EN.315201/1
2. https://forgottengalicia.com/antique-roller-shutters-vienna/#pll_switcher
.jpg)
.jpg)
