Czy wiesz że … Kościół katedralny to „najmłodszy” zabytek Rzeszowa włączony do gminnej ewidencji zabytków w 2021 roku? To także pierwszy kościół wybudowany w mieście od czasów II wojny światowej.

Świątynię zaprojektował architekt o międzynarodowej sławie Witold Cęckiewicz. Budowano ją w latach 1977-1982. Można powiedzieć, że katedra to przykład architecture parlante, tzw. architektury mówiącej we współczesnym wydaniu. Dlaczego? Otóż koncepcja architecture parlante zakłada, że forma budynku informuje o jego funkcji, jest jej zapowiedzią lub w jakiś sposób uzupełnieniem. Forma i funkcja obiektu tworzą wtedy spójną semantyczną i tożsamościową całość. Charakterystyczna rozrzeźbiona sylweta kościoła, wyraźnie odcinająca się wertykalnie na tle otaczającego krajobrazu, nawiązuje do formy płynącego okrętu z krzyżem, w ikonografii chrześcijańskiej symbolizującego ziemską wędrówkę duszy. To nie wszystko. Wezwanie katedry poświęconej Najświętszemu Sercu Pana Jezusa zostało w wymowny sposób zakodowane w rzucie świątyni. Architekt nawiązał w nim do anatomicznego kształtu serca, w który to  wkomponował plan nawy głównej, ewokujący tym razem tradycyjny kształt serca. Serce w sercu… Ponadto motyw serca odnajdziemy w świątyni w tabernakulum oraz witrażu nad wejściem.

Wystrój i wyposażenie świątyni, mimo, iż powstałe w ciągu dwudziestu lat od zakończenia budowy, są ściśle podporządkowane architekturze kościoła i, podobnie jak ona, zostały wykonane w stylach będących autentycznym wyrazem swojej epoki. Pozwala to interpretować katedrę jako współczesny przykład realizacji koncepcji syntezy sztuk, w której różne formy wyrazy artystycznego (architektura, rzeźba, malarstwo, rzemiosło artystyczne, muzyka, światło) łączą się w jedno, spójne treściowo sakralne uniwersum. 

Na wystrój i wyposażenie katedry składają się posadzka z marmuru i granitu kieleckiego z lat 1986-1987, zespół 24 witraży zaprojektowanych przez Zygmunta Czyża w 1990 roku, elementy rzeźbiarskie  w brązie autorstwa Zofii Mitał-Szczepańskiej z lat 1990-1991 (drzwi wejściowe, antependium ołtarza głównego oraz tabernakulum), zespół 21 obrazów i polichromii wykonanych przez Emila Polita z lat 1990-2002 oraz … 36-głosowe organy firmy Włodzimierza Truszyńskiego z Warszawy z 1991 roku.  

W Rzeszowie Witold Cęckiewicz jest także autorem kościoła pw. Matki Boskiej Saletyńskiej oraz koncepcji urbanistyczno-architektonicznej zespołu budynków Politechniki Rzeszowskiej.

Karolina Chomiczewska
Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków
Urzędu Miasta Rzeszowa

Źródła:
Grażyna Ryba, Katedra rzeszowska 1977-1982: historia, sztuka, twórcy, idee, Kraków 2007
Ks. Paweł Batory, Kompleks kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa – Katedra Rzeszowska, karta adresowa zabytku, 2021.